Oświetlenie w biurze musi zapewniać pracownikom komfort widzenia, bezpieczne wykonywanie obowiązków i warunki dostosowane do rodzaju pracy. Dla zadań takich jak pisanie, czytanie, obsługiwanie klawiatury i przetwarzanie danych norma PN-EN 12464-1:2022-01 podaje utrzymywane średnie natężenie oświetlenia 500 lx na obszarze zadania wzrokowego; przy czym wartość należy dobrać do rzeczywistej czynności. Sama liczba luksów nie wystarcza. Liczą się także równomierność oświetlenia, ograniczenie olśnienia, dostęp do światła dziennego, prawidłowe oddawanie barw oraz właściwe rozmieszczenie lamp.
Z punktu widzenia pracodawcy oświetlenie w biurze BHP łączy wymagania prawa pracy z wymaganiami technicznymi opisanymi w normach oświetlenia miejsc pracy. Dla najemcy powierzchni biurowej oznacza to coś bardzo praktycznego: przed podpisaniem umowy dobrze jest sprawdzić nie tylko metraż, układ stanowisk i klimatyzację, ale również dostęp do światła naturalnego, rodzaj opraw oraz możliwość sterowania oświetleniem w poszczególnych strefach.
Oświetlenie w biurze regulują ogólne przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, wymagania dotyczące stanowisk z monitorami ekranowymi oraz Polska Norma PN-EN 12464-1 dotycząca oświetlenia miejsc pracy we wnętrzach. Przepisy BHP wymagają oświetlenia dziennego w pomieszczeniach stałej pracy. Wyłącznie elektryczne oświetlenie jest dopuszczalne w określonych przypadkach, po uzyskaniu wymaganej zgody właściwego państwowego inspektora sanitarnego wydanej w porozumieniu z inspektorem pracy. Niezależnie od światła dziennego trzeba zapewnić oświetlenie elektryczne o odpowiednich parametrach.
Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że oświetlenie dzienne na stanowisku pracy musi odpowiadać rodzajowi wykonywanej pracy i wymaganej dokładności. Okna oraz świetliki powinny przepuszczać dostateczną ilość światła, a rolety, żaluzje lub inne osłony mają ograniczać nadmierne promieniowanie słoneczne. To istotne szczególnie w pomieszczeniach biurowych z dużymi przeszkleniami.
Dodatkowe wymagania dotyczą stanowisk komputerowych. Rozporządzenie dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe wymaga ograniczenia olśnienia bezpośredniego od opraw i okien oraz olśnienia odbiciowego od monitora. Oświetlenie stanowiska pracy nie może więc być oceniane wyłącznie na podstawie mocy lamp albo liczby opraw.
Aktualnym punktem odniesienia projektowego jest PN-EN 12464-1:2022-01, oparta na EN 12464-1:2021. Norma opisuje wymagane natężenie oświetlenia, równomierność, wskaźnik oddawania barw oraz ograniczenie olśnienia dla konkretnych czynności wykonywanych w biurze.
Na typowym stanowisku pracy biurowej wymagane natężenie światła wynosi 500 lx w obszarze zadania wzrokowego, czyli tam, gdzie pracownik czyta dokumenty, pisze, obsługuje klawiaturę lub analizuje dane. Taki poziom natężenia oświetlenia jest punktem odniesienia dla większości stanowisk komputerowych, gabinetów i przestrzeni open space.
Nie każde miejsce w biurze wymaga jednak tej samej wartości. Norma oświetleniowa rozróżnia strefy według rodzaju wykonywanej pracy. Dla segregowania lub kopiowania dokumentów stosuje się niższy poziom, natomiast rysowanie techniczne i prace wymagające większej precyzji potrzebują mocniejszego światła. Pokoje konferencyjne i stoły konferencyjne również projektuje się zwykle na poziomie 500 lx.
W praktyce można przyjąć następujące wartości orientacyjne:
Wymagane natężenie światła należy odnosić do konkretnej płaszczyzny roboczej, a nie do średniej jasności całego pomieszczenia. Dlatego pomiary natężenia oświetlenia prowadzi się w punktach odpowiadających rzeczywistym miejscom wykonywania zadań.
Prawidłowe oświetlenie biurowe wymaga oceny co najmniej takich parametrów, jak natężenia, równomierności, olśnienia oraz jakości oddawania barw. Właściwe natężenie jest podstawą, ale nierównomierne oświetlenie lub źle dobrane oprawy mogą powodować dyskomfort nawet wtedy, gdy luksomierz wskazuje 500 lx.
Równomierność oświetlenia określa rozkład natężenia; dla obszaru zadania wyraża się ją jako stosunek minimalnego natężenia do średniego natężenia na tej płaszczyźnie. Duże kontrasty zmuszają wzrok do ciągłej adaptacji. Problem pojawia się szczególnie w open space, gdzie część biurek znajduje się przy oknach, a inne są położone głębiej w pomieszczeniu.
Innym parametrem jest olśnienie. Dla zadań biurowych takich jak pisanie, czytanie i przetwarzanie danych tabela wymagań normy podaje granicę ujednoliconej oceny olśnienia UGRL = 19, ale wartość zależy od rodzaju strefy i zadania. Zbyt jasna oprawa w polu widzenia albo odbicie światła na monitorze obniżają komfort pracy i sprzyjają zmęczeniu wzroku.
Znaczenie ma również współczynnik oddawania barw Ra. Dla pracy biurowej standardowo przyjmuje się Ra co najmniej 80. Taka wartość pozwala zachować prawidłowe odwzorowanie kolorów dokumentów, materiałów drukowanych, próbek i prezentacji.
Sprawdź nasze aktualne oferty z portfolio A&A!
Temperatura barwowa nie jest jednym uniwersalnym wymogiem BHP, ale wpływa na odbiór przestrzeni. W nowoczesnych biurach często stosuje się neutralne światło w zakresie około 3500–4000 K, ponieważ dobrze łączy się z pracą przy komputerze, oświetleniem ogólnym i światłem dziennym.
Światło dzienne powinno być zapewnione w pomieszczeniach stałej pracy, z wyjątkami opisanymi w przepisach. Oświetlenie elektryczne należy zapewnić niezależnie od światła dziennego, nie tylko wtedy, gdy naturalne światło jest niewystarczające. Dostęp do światła dziennego może poprawiać warunki użytkowania przestrzeni i ograniczać zużycie energii na oświetlenie, jeśli instalacja ma prawidłowo skonfigurowane sterowanie i ściemnianie.
Największym problemem w biurach z dużymi przeszkleniami są kontrasty i refleksy. Naturalne światło padające bezpośrednio na ekran może powodować olśnienie odbiciowe. Aby ograniczyć olśnienie i odbicia, stanowisko komputerowe zaleca się ustawiać bokiem do okna, a ustawienie monitora względem źródeł światła dobierać tak, żeby nie powstawały refleksy na ekranie.
Rolety, żaluzje fasadowe i przesłony pozwalają regulować ilość światła naturalnego w ciągu dnia. W większych powierzchniach biurowych dobrym rozwiązaniem jest podział instalacji na strefy oraz czujniki natężenia. Oświetlenie elektryczne może wtedy pracować z mniejszą mocą przy fasadzie i z większą w głębi pomieszczenia.
Dla najemcy istotny jest więc nie tylko rozmiar okien, ale również orientacja elewacji, głębokość traktu biurowego i możliwość niezależnego sterowania oprawami. Te elementy bezpośrednio wpływają na warunki pracy po ustawieniu rzeczywistych stanowisk.
Oświetlenie stanowiska pracy przy komputerze musi zapewniać około 500 lx na obszarze zadania, ograniczać odbicia na ekranie i utrzymywać łagodny kontrast pomiędzy monitorem a otoczeniem. Monitor nie powinien znajdować się w osi silnego źródła światła, a oprawy sufitowe trzeba rozmieścić tak, aby nie tworzyły jasnych refleksów na powierzchni ekranu.
Praca przy komputerze łączy kilka pól widzenia:
a więc wzrok wielokrotnie przechodzi między nimi w ciągu dnia. Z tego powodu odpowiednie oświetlenie stanowiska pracy musi obejmować całe pole zadania, a nie jedynie blat lub monitor.
Lampy biurkowe mogą uzupełniać oświetlenie ogólne, zwłaszcza podczas pracy z dokumentami. Oprawa miejscowa nie powinna jednak powodować olśnienia ani tworzyć ostrej plamy światła otoczonej ciemnym tłem. Najlepszy efekt daje połączenie równomiernego światła ogólnego i regulowanego oświetlenia punktowego.
Przy doborze ustawienia trzeba uwzględnić również indywidualne potrzeby użytkownika. Osoba wykonująca precyzyjne prace graficzne może potrzebować innych parametrów niż pracownik korzystający głównie z systemu CRM czy poczty elektronicznej. Rodzaj wykonywanej pracy pozostaje więc podstawą projektu.
Sprawdź nasze aktualne oferty z portfolio A&A!
Rozmieszczenie lamp w biurze powinno zapewniać równomierne oświetlenie stanowisk, ograniczać cienie i nie umieszczać najjaśniejszych powierzchni opraw bezpośrednio w polu widzenia pracownika. Układ opraw trzeba dopasować do siatki biurek, wysokości sufitu, geometrii wnętrza i kierunku patrzenia na monitory.
W open space nie sprawdza się przypadkowe rozmieszczenie lamp sufitowych w równych odstępach bez odniesienia do stanowisk. Biurka mogą zostać później ustawione dokładnie pod oprawą lub między dwoma rzędami, co prowadzi do nadmiernej luminancji albo spadku natężenia oświetlenia.
Projekt należy więc powiązać z aranżacją najemcy. Przy zmianie układu stanowisk, dołożeniu sal spotkań albo wydzieleniu gabinetów warto ponownie sprawdzić rozsył światła. Elastyczny system opraw liniowych, paneli LED lub lamp montowanych na szynach ułatwia późniejsze dostosowanie przestrzeni.
Oświetlenie ogólne można uzupełnić lampami punktowymi w strefach komunikacyjnych, dekoracyjnymi oprawami w recepcji oraz światłem akcentowym w miejscach reprezentacyjnych. Oświetlenie dekoracyjne nie zastępuje jednak światła roboczego. Na stanowisku pracy pierwszeństwo mają wymagane natężenie, równomierność i ograniczenie olśnienia.
Pomiary natężenia oświetlenia wykonuje się luksomierzem na płaszczyźnie odpowiadającej miejscu wykonywania zadania wzrokowego, a wynik porównuje się z wymaganiami dla konkretnego rodzaju pracy. Jednorazowy odczyt w środku pomieszczenia nie wystarcza do oceny całego stanowiska.
Pomiar obejmuje siatkę punktów w obszarze pracy. Pozwala to określić średnie natężenie oraz równomierność oświetlenia. W biurze należy sprawdzać przede wszystkim blaty robocze, miejsca pracy przy komputerze, stoły konferencyjne i inne strefy, w których pracownicy wykonują zadania wymagające koncentracji wzrokowej.
Na wynik wpływa pora dnia, dostęp światła dziennego, zabrudzenie opraw, stan źródeł światła oraz sposób sterowania instalacją. Dlatego audyt powinien uwzględniać warunki reprezentatywne dla normalnego użytkowania. W przypadku wątpliwości dotyczących zgodności z wymaganiami pomiary warto powierzyć osobie dysponującej odpowiednim sprzętem i doświadczeniem pomiarowym.
Regularna kontrola jest uzasadniona także po modernizacji instalacji, zmianie aranżacji lub zwiększeniu liczby stanowisk. Wtedy można sprawdzić, czy odpowiednie natężenie nadal występuje w rzeczywistych miejscach pracy.
Najczęstsze błędy to zbyt małe natężenie światła, nierównomierne oświetlenie, odbicia na monitorach, źle ustawione stanowiska względem okien oraz brak możliwości regulacji światła. Każdy z tych problemów może zwiększać dyskomfort wzrokowy, szczególnie podczas wielogodzinnej pracy przy komputerze.
Przed wynajmem biura należy sprawdzić dostęp do światła dziennego, rzeczywiste natężenie na planowanych stanowiskach, rodzaj i stan opraw, możliwość ograniczania nasłonecznienia oraz sposób sterowania oświetleniem. Taka ocena pozwala oszacować, czy przestrzeń można łatwo dostosować do wymagań BHP i docelowej aranżacji firmy.
Podczas oględzin dobrze jest zobaczyć lokal zarówno przy pełnym świetle dziennym, jak i przy włączonym oświetleniu elektrycznym. Pozwala to ocenić, czy głębsze części pomieszczenia nie są wyraźnie ciemniejsze, a stanowiska przy oknach nie są narażone na silne refleksy.
Warto również ustalić, czy instalacja umożliwia podział na strefy. Jest to szczególnie praktyczne w open space, salach konferencyjnych i biurach hybrydowych, gdzie liczba zajętych stanowisk zmienia się w ciągu dnia. Sterowanie strefowe może ułatwiać utrzymanie warunków pracy i ograniczać zużycie energii, jeżeli strefy, czujniki i harmonogramy są prawidłowo dobrane i skonfigurowane.
A&A Holding od ponad 30 lat zajmuje się zarządzaniem i wynajmem nieruchomości komercyjnych, w tym powierzchni biurowych, open space, sal konferencyjnych i przestrzeni coworkingowych. Przy wyborze biura parametry techniczne lokalu warto analizować razem z układem funkcjonalnym, ponieważ dopiero ich połączenie pokazuje, czy przestrzeń będzie odpowiadała sposobowi pracy konkretnego zespołu.
Oświetlenie w biurze BHP opiera się na połączeniu 500 lx dla typowej pracy biurowej, dostępu do światła dziennego, ograniczenia olśnienia, równomiernego rozkładu światła i prawidłowego odwzorowania kolorów. Te parametry trzeba odnosić do rzeczywistego stanowiska pracy, a nie tylko do ogólnej jasności pomieszczenia.
Dobrze zaplanowane oświetlenie miejsc pracy wspiera bezpieczeństwo pracowników, komfort pracy i sprawną organizację przestrzeni. Przy pracy z monitorami równie ważne jak liczba luksów są pozycja ekranu względem okien, rozmieszczenie lamp i możliwość regulacji natężenia. Właśnie dlatego ocenę światła najlepiej prowadzić razem z projektem ustawienia biurek i funkcjonalnym podziałem biura.
Idealna przestrzeń na kameralny gabinet lub studio beauty z łatwym dojazdem i możliwością dopasowania wnętrza do Twojego biznesu Do wynajęcia […]
68 m² gotowej przestrzeni biurowej w TeoPark Office – 2 pokoje, elastyczna aranżacja i pełna infrastruktura biurowca Do wynajęcia powierzchnia […]
TEOPARK Office – 670 m² powierzchni biurowej na wyłączność Reprezentacyjne, typowe piętro o powierzchni 670 m² w biurowcu TEOPARK Office […]
220 m² funkcjonalnej powierzchni biurowej w TEOPARK Office w Łodzi, podzielonej na 6 niezależnych biur o zróżnicowanej powierzchni. To rozwiązanie […]
Powierzchnia biurowa 270 m² do wynajęcia w Łodzi, w biurowcu TEOPARK Office przy ul. Wersalskiej i Świętej Teresy. To wydzielony […]
